نشق زینگل مین کوچ بختیاری(باگویش بختیاری)
این متن جهت ارائه به صدای خوزستان تدوین شده وباصدای خودم پخش خواهد شد.
به نوم هوکه زنده اینه داد وهنرو قشنگینه آفرید
نشق زینگل مین کوچ ایل بختیاری
رسم وآیین دیرینه عشایر ایرون زمین بویژه لرا وبختیاریاهه سردیار، کوچ ومالکنون بید. کوچی که بخاطر جابجاییه او وهوا، ویا سی چراگاه گله دارون بید.ایل سرفراز بختیاری با دوجورا کوچ سروکار داشتن. یکی کوچ گپ ودیری کوچ کوچیر. کوچ ایلاق وگرمسیرینه کوچ گپ ایگون و کوچ جابجایی سی بچرگه هاهه گله دارونه کوچ کوچیر. کوچ گپ سالی دوکرته . اول بهارون ری به ایلاقه واول پاییزون ری به گرمسیر.تاریخ زکوچ آریاییها ایگو وز کوچ شاهون پارس که شاید سرفراز مردمون بختیاری هم میراثی زاو دورون وروزگاربوهن.مسیر کوچ بختیاریا شاید زسختترین مسیراهه کوچ عشایر دنیا هن .گدشتن ز دشتها وزتیخ بلند وسر به آسمون کشیده ی کها وتیتم ره ها وبرد در وهار راک وریگزارا وآستوناهه پر خطر ورودخونه ها و دره ها وتنگه ها تارسیدن به الص وارگه ها.بیاییم ومسیری زکوچینه بیاریم به مثال. کوچ زگرمسیر به ایلاق و مودبهار واول سال .وظیفه گپ مردمون بختیاریا سی کندن مال ایلسون گاه شناسی بید.به عقیده سون هر روزی مود کندن مال ومود کوچ نید.به آستاره ها سیل ایکردن وبه غنشتها وجنگ مه وگژدین ومه زله و روشنایی گپ آستاره هاهه ری به قافله . پیر آستاره شناس ایر سیس روشن وابید که موده مالکنونه، واهیجاربلند ایله خوردار ایکنن تابهونانه بکنن و مالنه به ره ونن وایل بدستورگپ مال وادار به کندن بهونا ایبید.شیرزینگل بختیاری غیراز حونه داری بار سنگین بیشتر زنده ای وکوچ هم به کولسون بید. شون بشون شیر پیایل مال، بهونانه ایکندن ووایک ایوربستن به چوها به شلک دوطی به کول حیوناسون اینهادن . واوریست وهچه واوار محکم به کول حیونا ایبستن به سمت ایلاق به ره ایوستن. مود مالکنون موده زردبیدن علفا بیدو سهدن گلاهه بهاری ودیر وابیدن زکس وکارون که همه اینو دست به یک ایدن وسی آدومی دلتنگی ایارن .به همی خاطر مود مالکنون شیر زینگل بختیاری گاه وختایی سروهه غمونه اینه سرایدن وگاگریوه ایخونن.شیرزینگل بختیاری پیش زمالکنون ، پهدوپز، دهد ودوز، بفت وریس جم کردن درف وچیا مین حونه ای، حور وحورجین ولواس وخورد وخوراک ، به کروک کردن مرغ وخروس، تروتازه کردن بچه مین تهده وبلوری کردن ووربستن مین تهده . مشک او ودو وخیگ روغن وپنیرکه بدست خوسون راست ایکردن. پرکردن مشک او زسرچشمه وپر کردن مشک دو زدو وپرکردن خیگ ز روغن وپنیروتلیکه ،ومابقی خوراکیاهی که خوسون وا مرارتا خوسون راست ایکردن، جمع وجور کردن ریزداشته هاسون مین حورجینایی که بدست مهرآفرین خوسون بفته وابیدن،وخیلی چیا دیه ملث اینو به کول حیوونا وا اوار و وریست محکم ایوربستن وخوسون هم تهده ها وربسته به کول ودستا پر زچیا دیری. واکل بلندی به ره ایوستن بدین قافله وشیرپیایل ایل که زصداهه کل شیرزینگلاسون شور وشوقسون چند براوربید واهیجار وهو وگاله سون جواو زینگل ایدادن به زینگل توون ایبخشیدن کاری که زینگل سی شیرپیایل ایکردن.مالانه زجا ایکندن وایوستن به ره.تا رسیدن به ایلاق چند روزی مین ره بیدن روزاییکه خسته وابیدن وارگه اینه ایجستن وبارانه ایوندن وایچو هم شیرزینگل ایل وادرف دراوردنسون وهیمه اوردن وتش بلاز کردنسون وچاهی وپهدوپز ونون وپنیر وکره اوردن وخوراکی راست کردنسون ورفت رو وارگه ها وبچه زمین تهده دراوردنسون وتروتازه کردن وشیردادن وخونیدن وبلوری کردن مین تهده باز وربستنسون ، به تری کردن بیل وبریلی که دایلسون پیش زیو بدست چوپونا جدا وابیدن ورهده بیدن جلو ترزمال. شوروحال دیری به کوچ ایل ایدادن وشیرپیایل بختیارینه جوندارایکردن وتوونمند تا نیه دار مال وکارا سنگین دیری زکوچ ایل بوهن.نیه دار فرهنگ وزهروشت بختیارنه هم شیرزینگل بختیاری به شون ایکشیدن وا شعر وسروخوندنسون ونشق ونگار قالی وجاجیم و وریست وشیردنگ کارایی ملث اینو.شیرزینگل بختیاری، یعنی فرهنگ وهنر یا رهزهشت سرفراز ایل بختیاری.زینگل ایل به موده دلتنگی گاگریوه ایخونن وموده شادی دندال ودوال عالی . آواز زینه ای که به گوش رسید آدمی زته دلس خوردارایبوهه که هو شاده یا غمگینه.کوچ ادامه داره تارسیدن به وارگه الصی. زرودخونه هاهه پرجنب وجوش هم وا خوسونه بگدرنن . شاید آخرین خطری بوهه بعد زاوفت خیز لم وبالا کردنا. رودخونه ها هم سختیه خوسون داره ودرد گپی بی که جا گدنس نید .چندتایی زگله ها واقربونی اورودخونه اووهه تا ایل وگله بسلامتی جامونده هاسون زنده ورگردن . چاییدن پیایل ایل وزینگل مال ودرد وبیماری سرد وگرم لاش بیک خردن حال آدمی تارسیدن به آخرین وارگه یعنی ایلاق . کوچی که زس یاد کردومه مربوطه به کوچ امروزی نید .مربوط به روزگاریه که نه رهی بید ونه وسیله ای.مربوط به کوچ اجدادیه
امیدواروم وادل شاد وخندون سرفراز وسربلند به جاگهتون برسین
سرفراز وسردیار وبخت یار بوهین.
جلال اسفندیاری غریبوند 16/6/95
